Hai bộ khóa tay gạt đặt cạnh nhau nhìn giống hệt nhau, vậy mà giá chênh nhau vài lần. Bí mật nằm gần như toàn bộ ở lõi khóa — cụm ruột kim loại nhỏ nằm giữa tay nắm, nơi tiếp nhận chìa và quyết định cửa có mở được hay không. Tay gạt chỉ là phần vỏ cho đẹp và cầm nắm; lõi mới là "trái tim" quyết định độ an toàn. Khi mua lõi — dù để thay khi chuyển nhà hay lắp cho cửa mới — cứ soi kỹ 4 điểm dưới đây là phân biệt được lõi tốt với lõi dỏm.
Điểm 1 — Chất liệu: đồng hoặc inox, cầm phải nặng tay
Lõi tốt làm bằng đồng thau hoặc inox: cầm chắc, nặng tay, bề mặt đúc sắc nét, các mép không có ba-via thừa. Lõi dỏm thường làm bằng hợp kim kẽm hoặc antimon: nhẹ hều, cầm như rỗng ruột, bề mặt xù xì. Cách kiểm tra đơn giản nhất là cầm hai chiếc lõi lên so: chênh lệch trọng lượng cảm nhận được rõ bằng tay. Chất liệu cũng quyết định tuổi thọ — lõi hợp kim mỏng dùng một thời gian là mòn bi, tra chìa bắt đầu sượng và kẹt dần.
Điểm 2 — Cấu tạo bi và chìa vi tính: chống dò, khó sao chép
Bên trong lõi là các hàng bi xếp theo mật mã của chìa. Lõi tốt có nhiều hàng bi và có thêm bi nấm, bi hình đặc biệt — nhiệm vụ của chúng là "đánh lừa" thao tác dò chìa: dụng cụ gẩy vào sẽ tưởng đã đúng vị trí trong khi thực tế chưa mở được. Đi cùng lõi tốt là chìa vi tính: lưỡi chìa phẳng, trên mặt có các rãnh và điểm lõm được cắt bằng máy phay CNC ở cả hai mặt. Kiểu rãnh này tiệm cắt chìa thông thường không sao y hệt được — muốn đánh thêm chìa phải qua máy chuyên dụng, và đó chính là thêm một lớp chống sao chép cho nhà bạn.
Điểm 3 và 4 — Chống khoan, chống cạy và kích thước vừa cửa
Chống khoan, chống cạy: lõi tốt được gắn thêm thanh thép cứng gia cường chạy dọc thân lõi và các chốt thép ở đúng vị trí yếu nhất — nơi mũi khoan thường tấn công đầu tiên. Gặp thép cứng, mũi khoan thường bị trượt hoặc gãy thay vì khoan xuyên vào cơ cấu bi. Khi mua, cứ hỏi thẳng người bán: "Lõi này có thanh chống khoan không?" — câu trả lời lúng túng thường đã nói lên chất lượng.
Kích thước và độ tương thích: lõi phải có độ dài đúng với độ dày cánh cửa và vị trí tim khóa. Lõi ngắn quá thì chìa tra không tới; lõi dài quá thì đầu lõi nhô ra ngoài mặt cửa — và phần nhô đó chính là điểm yếu chí mạng, vì chỉ cần kẹp chặt phần nhô là có thể bẻ gãy lõi. Lắp đúng chuẩn, hai đầu lõi phải nằm phẳng hoặc hơi thụt so với mặt ốp khóa.
Khi nào thay lõi, khi nào thay cả bộ — và cách chăm lõi
Nếu thân khóa và tay gạt còn tốt, cửa đóng mở êm, chỉ cần thay lõi là đủ làm mới toàn bộ "mật mã" của cửa. Ngược lại, tay gạt đã rơ lắc, thân khóa nứt hoặc chốt ra không hết thì nên thay cả bộ — lắp lõi xịn vào một thân khóa đã hỏng chỉ tốn tiền mà không giải quyết được gốc rễ. Sau khi lắp, chăm lõi cũng rất đơn giản: không tra dầu máy hay dầu ăn vào lõi chìa vi tính vì dầu sẽ bám bụi và làm bi kẹt dần; khi thấy tra chìa hơi sượng, dùng bột chì hoặc xịt bôi trơn chuyên dụng cho ổ khóa là đủ. Chọn đúng lõi một lần, cửa chính nhà bạn yên tâm được nhiều năm.